هیدروسفالی یا آبآوردگی دستگاه عصبی چیست و علائم آن کدام است؟
آیا علائمی چون سردرد و اختلالات تعادل ممکن است با مشکلی در مایع مغزینخاعی مرتبط باشند؟
به گزارش مجله زیبایی سبز به نقل از یوروینوز، مایع مغزینخاعی یا «سیاساف» مایعی است که مغز و نخاع را احاطه میکند. این مایع از دستگاه عصبی در برابر ضربهها محافظت میکند، برخی مواد مغذی را نیز انتقال میدهد و در دفع مواد زائد نقش دارد. این مایع بهطور مداوم در چرخهای در گردش است.
مایع مغزینخاعی توسط شبکههای «کوروئید» یا «مشیمیه» تولید میشود، در مغز و نخاع جریان پیدا میکند و سپس دوباره جذب میشود تا مجددا تولید شود. اما هنگامی که این تعادل مختل شود، مایع ممکن است در مغز تجمع پیدا کند یا برعکس، بهصورت غیرطبیعی از مسیر خود خارج شود.
در صورت بروز مشکل در مایع مغزینخاعی، علائم بسته به علت آن متفاوت خواهند بود. یکی از شایعترین اختلالات، «آبآوردگی» دستگاه عصبی یا «هیدروسفالی» است؛ بیماریای که برای جلوگیری از عوارض احتمالی عصبی، نیازمند رسیدگی سریع است.
اختلال مربوط به مایع مغزینخاعی چه علائمی دارد؟
هیدروسفالی یا آبآوردن مغز به تجمع بیش از حد مایع مغزینخاعی در بطنهای مغز گفته میشود. این تجمع بهتدریج فشار داخل جمجمه را افزایش میدهد و علائم مختلفی ایجاد میکند.
شایعترین علائم در بزرگسالان عبارتاند از سردردهای مداوم، تهوع، استفراغ، خستگی شدید و همچنین اختلالات بینایی.
وقتی بیماری با سرعت کمتری پیشرفت کند، بهویژه در افراد سالمند، علائم دیگری نیز ممکن است ظاهر شوند، از جمله مشکل در راه رفتن، از دست دادن تعادل، اختلالات حافظه یا بیاختیاری ادرار.
در نوزادان، هیدروسفالی به شکل متفاوتی بروز میکند و میتواند با افزایش سریع دور سر، برجسته شدن ملاج، استفراغ یا خوابآلودگی غیرمعمول همراه باشد.
چه چیزی باعث تجمع مایع مغزینخاعی میشود؟
آبآوردگی در اثر اختلال در گردش مایع مغزینخاعی یا جذب ناکافی آن ایجاد میشود. این عدم تعادل میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
در نوزادان، این مشکل اغلب با ناهنجاری مادرزادی، اختلال ژنتیکی یا عفونتی که در دوران بارداری رخ داده است ارتباط دارد.
در بزرگسالان، علل متفاوت هستند. تومور مغزی، ضربه به سر، خونریزی مغزی یا مننژیت میتوانند مانع گردش طبیعی مایع مغزینخاعی شوند.
همچنین نوعی از آبآوردگی به نام هیدروسفالی با فشار طبیعی وجود دارد که عمدتا افراد بالای ۶۵ سال را تحت تأثیر قرار میدهد و علائم آن گاهی شبیه علائم برخی بیماریهای نورودژنراتیو (تحلیلبرنده عصبی) است.
تشخیص و درمان
برای تشخیص آبآوردگی، ابتدا معاینه بالینی انجام میشود و سپس آزمایشهای تصویربرداری مانند سیتیاسکن یا امآرآی مغز مورد استفاده قرار میگیرند.
در برخی افراد مبتلا به آبآوردگی با فشار طبیعی، ممکن است پونکسیون کمری (نمونهگیری از مایع نخاعی) نیز انجام شود.
درمان، در بیشتر موارد، جراحی است. این درمان یا شامل قرار دادن یک شانت (لولهٔ تخلیه) برای انتقال مایع اضافی به بخش دیگری از بدن است، یا انجام ونتریکولوستومی برای برقراری مجدد جریان طبیعی مایع مغزینخاعی.
اگر این اختلال بهموقع درمان شود، معمولا میتوان به کیفیت زندگی مطلوبی دست یافت. اما در صورت درمان نشدن، هیدروسفالی میتواند به آسیبهای عصبی برگشتناپذیر منجر شود.
